Kontrplak nedir? Nasıl üretilir?

kontrplak
kontrplak

Ağaç malzeme higroskopik yapısı nedeniyle bulunduğu ortamdaki havadan bünyesine su alıp verir. Havanın nisbi rutubeti ile ağaç malzemenin su miktarı yüzdesi arasında belli çerçevede bir denge kuruluncaya kadar su alışverişi, yani adsorpsiyon ve desorpsiyon devam eder. Bünyesindeki su miktarı değişikliklerinin bir sonucu olarak, anisotrop ve heterojen olan ağaç malzemenin boyutları üç yönde farklı bir şekilde değişir. Bu nedenle nisbi hava rutubetinin sabit tutulmadığı kullanma yerlerinde ağaç malzeme formunu muhafaza edemez. Çalışma diye de adlandırılan bu durum çok çeşitli faydalı özellikleri olan ağaç malzeme için önemli bir kusur oluşturmaktadır. Bu sakıncaları önlemek amacıyla üretilen malzemelerin başında kontrplak gelir.

Kontrplak yapımı, firavunlar devrine kadar uzamasına rağmen, bugünkü anlamda ilk üretimi 1896 yılında Amerika’da gerçekleşmiştir. Bu tarihten sonra kullanım alanları genişlemiştir. Bu alana mobilya, araba kasaları, vagon, konteynır, deniz nakil araçları, uçak üretimi, ambalaj, oyuncak ve taşıyıcı elemanlar da dahil olmak üzere inşaat sektörü dahildir.

Kontrplak endüstrisi Türkiye’de ilk kuruluşu 1932 yılına rastlamaktadır. Dünyada kontrplak tekniğindeki gelişim, Türkiye’de bu endüstriyi etkilemiş ve son yıllarda modern fabrikalar kurulmuştur. Ancak soymalık tomruk teminindeki güçlükler, girdi fiyatlarının yüksek olması vb nedenlerle kontrplak üretimi son yıllarda düşmüştür. Ayrıca Türkiye’de üretilen kontrplaklar genelde kapı, mobilya ve dekorasyonda kullanılmakta olup, bu kullanım yerlerinde lif levha, ince yonga levha gibi ikame malzemelerin üretilmesi kontrplak üretimini olumsuz etkilemiştir. Bu nedenle kurulu kapasitesi yıllık 85 bin m³ tesislerde 1987 yılında ancak 25645 m³ kontrplak üretilebilmiştir. Bu rakamlar günümüzde daha da azalmıştır.

Kontrplağın Tanımı

TS 46 (1971)’ya göre kontrplak: Belirli uzunluk ve çaplardaki ağaç gövdesi kısımlarının özel makinelerde soyulması ile elde edilmiş ince soyma levhaların lif doğrultuları birbirine dik olmak üzere 3, 5, 7 ve daha çok tek sayıda üst üste konularak basınç altında preslenmek suretiyle yapıştırılmasıyla elde edilen malzemedir.

Kontrplak üretimi yaş ve kuru sistemle olarak yapılır. Kuru sistemle kontrplak üretiminde aşağıdaki belirtilen safhalar uygulanır.

  • Tomrukların ısıtılmak suretiyle yumuşatılması
  • Tomrukların kabuklarının soyulması ve bölümlere ayrılması
  • Soyma makinelerinde belli kalınlıklarda kaplama levhalarının elde edilmesi
  • Kaplama levhalarının kusurlarının temizlenmesi ve kurutulması
  • Dar soyma kaplama levhaların kenarlarının düzeltilerek yan yana eklenmesi
  • Tutkal hazırlama ve tutkallama
  • Kontrplak levhaların tek sayıda olacak şekilde bir araya getirilmesi
  • Presleme ve kondisyonlama
  • Boy kesme ve yan alma
  • Zımpara ve istif

 

Kontrplak üretiminde yaygın olarak kullanılan ağaç türleri şöyledir;

Orta tabakada kullanılan ağaç türleri;

Çam, Douglas Göknarı, Ladin, Huş, Kayın, Kızılağaç, Okoume,

Kavak, Melez, Tetraberlinia, Doussie, Khaya

Yüzey Tabakalarında Kullanılan Ağaç Türleri;

Douglas Göknarı, Melez, Sekoya, Porsuk, Akçaağaç, Huş, Ceviz,

Dişbudak, Maun, Gül ağacı, Tik, Makore, Bubinga, Sapelli, Sipo, Iroko

Bazı ağaç türleri hem orta tabakalarda hem de yüzey tabakalarında kullanılabilmektedir. Bu durum yalnızca ağaç türünün görünüm ve soyulma özelliklerine değil aynı zamanda yeterli miktarda bulunabilmesine de bağlıdır.

Son yıllarda yapılarda kullanılan kontrplağa OSB rakip olmuştur.

OSB’nin üretim maliyetinin daha düşük olması bu rekabeti arttırmaktadır. Bu nedenle yapısal kontrplak üretiminde son yıllarda birçok yenilik meydana gelmiştir. Örneğin, kaplama kalite ve randımanını etkileyen ön işlemlerde yapılan değişiklikler, bilgisayarlı soyma makineleri, tomruk yükleyiciler, tomruk kusurlarını belirlemek ve zayiatı azaltmak için geliştirilen yeni metotlar, bilgisayarlı tomografi, impuls radar, doğrusal konumlandırılmış bıçak levhası, yaklaşık olarak 5 cm den az göbek kalacak şekilde soyma yapılabilmesini sağlayan kavrama başlıkları vb. Ayrıca yapıştırma sistemlerinde meydana gelen değişiklikler örneğin daha yüksek rutubete sahip kaplama levhalarının yapıştırılması ve tutkalın köpürmesi, gerekli yapıştırıcı miktarını azaltmakta ve böylece üretim maliyeti düşürülmektedir. En önemli gelişme fenolik tutkallarda olmuştur. Böylece %3-4 rutubet yerine %10 rutubetteki levhalar

tutkallanabilmekte ve bunun sonucunda kurutmadan tasarruf sağlanmakta, pres verimliliği artmakta, tutkal tüketimi azalmaktadır.

Yüksek rutubet içeriğine sahip kaplama levhaların (%15’e kadar) tutkallanması sonuçta ürünün rutubetinin denge rutubetine yaklaşmasına neden olmuş ve bu da çatlama ve boyutlarda meydana gelen değişiklikleri azaltmıştır. Bununla birlikte firma yüksek rutubetteki levhaların başarılı bir şekilde tutkallanması için çok sıkı bir proses kontrolü yapmazsa ürün kalitesi önemli derecede azalır. Günümüzde dekoratif kontrplak yerine daha çok dekoratif kaplamaların yonga levha vb. materyaller üzerine kaplanmasıyla elde edilen ürünler kullanılmaktadır. Bunların piyasadaki en önemli rakibi, üzeri herhangi bir malzeme ile kaplanmış ya da baskı yapılmış MDF’dir.

Sefa ÇALIK
Işık Ahşap Profil Loj. San. ve Tic. A.Ş.
Ar-Ge Müdürü
LİTERATÜR;
ÇALIK, S. (1999) Akman Kontrplak Fabrikasında Üretim Tekniğinin İncelenmesi.Bitirme Tezi